Friday, November 14, 2014

Д аминдэм/витамин ба рахит



Д аминдэмийн /Д витамины/ дутагдал 


Д аминдэмийн дутагдлын шалтгаант рахит нь бие махбодид хангалттай хэмжээний Д аминдэм байхгүйн улмаас үүсч бий болдог нярай болон хүүхэд насанд тохиолддог эмгэг юм. 

Д аминдэм дутагдлын шалтгаанууд: 

1. Хоол тэжээлийн дутагдал: Ерөнхийдөө Д аминдэмийг хоол хүнснээс хүний биед шаардлагатай хэмжээгээр авахад хүндрэлтэй. Д аминдэмээр баялаг хүнс болон тослог загаснууд, яргай/салмон, сагамхай/cod загасны мах болон загасны тосыг Монголчууд тэр болгон хэрэглээд байж чаддаггүй. Мөн өндөг, сүү, цөцгийн тос зэрэгт маш бага хэмжээгээр агуулагддаг тул хэрэгцээг бүрэн нөхөж чаддаггүй. 

Д аминдэм/витамин, хүний биед нийлэгжих, шимэгдэх байдал, үйлчилгээ
2. Нарны гэрлийн тусгал хомс байх: Д аминдэмийг үүсгэхэд шаардлагатай урьдал бодис нь нарны хэт ягаан туяаны нөлөөгөөр арьсан доорхи өөхөн давхаргад үүсч бий болдог ба монгол оронд өвөл, хаврын цагт байгалийн жамаар нарны шууд тусгалын үргэлжлэх хугацаа богино болдог тул Д аминдэм үүсэхэд шаардлагатай урьдал бодисын дутмагшил бий болдог байна.

3. Хоол тэжээлийн шимэгдэлт алдагдахад хүргэдэг ходоод, гэдэсний эмгэгүүд: Д аминдэм нь тосонд уусдаг аминдэм, шимэгдэхэд нь өөх-тос хэрэгтэй байдаг. Харин цөсний эмгэгүүдийн үед өөх-тосыг боловсруулж, шимэгдүүлж чадахгүй байдал үүсэх нь Д аминдэм гэдсээр шимэгдэх үйл явцыг саатуулдаг. Мөн архаг суулгалт, ходоод гэдэсний архаг удаан явцтай өвчлөлүүд буюу нарийн гэдэсний үрэвсэл, гэдэсний халдваруудын үед гэдэсний ханаар тэжээлийн бодис шимэгдэх үйл явц алдагдсанаар ганц Д аминдэм гэлтгүй бүхий л төрлийн тэжээлийн бодис, аминдэмийн дутагдалд хүүхэд өртөж болно.
 

Д аминдэмийн хүний биед гүйцэтгэх үүрэг


Хэвийн болон рахитийн үеийн ясны байдал
Д аминдэм нь бие махбодид олон чухал үүрэг гүйцэтгэдийн нэг нь бие дэхь кальци, фосфорын солилцоог зохицуулж өгөх явдал юм. Чухамдаа Д аминдэм байгаа учраас л хоол хүнсээр хэрэглэсэн кальци, фосфор маань яс руу нэвтрэн орж ясны бөх бат байдлыг бүрэлдүүлэх боломжтой болдог гэж ойлгох хэрэгтэй. 

Хүүхдийн өсөлтийн хамгийн чухал, эрчимтэй үеүдийн нэг болох 3 нас хүртэлх хугацаанд Д аминдэм дутагдвал рахит өвчин үүсдэг.
Рахитийн үеийн муруй шилбэ
Рахит гэдэг нь Д аминдэм дутагдалтай байсны улмаас хүүхдийн яс хэлбэржиж, бүрэлдэх хамгийн чухал үедээ бэхжиж чадахгүй болсноос шалтгаалсан өвчлөл бөгөөд яваандаа ийм хэврэг яс маань биеийн жинг дааж чадалгүй муруйж, далийдаг байна. Ялангуяа Д аминдэм дутмагшилтай хүүхэд хөлд орох үеэс биеийн жингийн гол ачааллыг авч байдаг шилбэ яс ачааллаа дийлээгүйн улмаас муруйж тахийдаг. Хэрэв хүнд хэлбэрийн Д аминдэм дутмагшил байсан бол зөвхөн шилбэ яс төдийгүй нурууны нугалам хүртэл их биеэс ирэх ачааллын улмаас хэлбэр нь алдагдаж муруйх ба ачаалал сээр нуруу орчимд их ирдэгээс шалтгаалж бөгтөр нуруутай болох, цээжний хэлбэр алдагдахад хүрдэг. 

Рахит өвчний эхэн үед хүүхэд хэт цочромтгой, тайван бус болдог нь уг өвчнийг сэжиглэх чухал шинжүүдийн нэг юм. Учир нь дээр дурьдсанчлан Д аминдэм нь цусан дахь кальцийг яс руу оруулах замаар ясны бэх бат чанар бүрэлдэн бий болохыг хангаад зогсохгүй нөгөө талаар цусан дахь кальцийн хэмжээг тогтмол түвшинд барьж байх нөхцөлийг хангадаг. Цусан дахь кальцийн түвшин хэвийн хэмжээнд байх нь мэдрэлийн үйл ажиллагаанд чухал ач холбогдолтой байдаг. Цусан дахь кальцийн хэвийн түвшин алдагдсаны улмаас хүүхэд цочромтгой болдог. Түүнчлэн булчингийн тонуст чанар буюу агших сулрах хүчийг бүрдүүлэхэд кальци чухал үүрэгтэй байдаг ба рахитын үед цусан дахь кальцийн дутмагшлаас шалтгаалж булчин сулрал түүнээс улбаалсан хожуу хөлд орох явдал бий болдог ажээ. 

Д аминдэм дутагдлын үед илрэх шинжүүд

Д аминдэм дутагдлын шалтгаант рахит өвчний үед маш олон төрлийн шинжүүд илэрч болдог. Тэдгээрийг доор дурьдсан бөгөөд таны хүүхдэд эдгээр шинжүүдээс илэрч байвал та мэргэжлийн эмчид хандаж рахиттай эсэхийг оношлуулах, Д аминдэмийн дутмагшил байгаа эсэхийг магадлах шаардлагатай. 


·         Ясны бэхжих үйл явц алдагдаж авах ачаалал нь нэмэгдсэнээс ясаар өвдөх
·         Ясны хэлбэр алдагдаж муруйх, бугуйн яс товойж бүдүүрэх
·         Булчин суларлын улмаас хожуу сууж, мөлхөх, хөлд орох
·         Хөлд орох үед биеийн ачааллыг авч байдаг шилбэ, дунд чөмөгний яс бэхжиж чадаагүйгээс паацаганаж алхах, хөлөө чирж явах
·         Үе тэнгийнхнээсээ өсөлт нь хоцрох
·         Булчин татвалзах
·         Цочромтгой болох
·         Хавирга өвчүүтэй нийлэх хэсгээр овойж томрох
·         Бугуйн яс томорч бүдүүрэх
 

Хамгийн харамсалтай нь Д аминдэм дутагдлын шалтгаант рахитыг цаг алдалгүй илрүүлж, үр дүнтэй, эмчийн хяналтанд, тогтвортой эмчлэхгүй бол хүүхэд 3 нас хүрч мөгөөрс байсан яснууд нэгэнт хэлбэржиж хатуурсан үед бүрэн засрах ямарч боломжгүй болдог ажээ. Тиймээс та хүүхдийнхээ хэвийн өсөлт хөгжил, цаашдын ирээдүйд анхаарч эмчийн зааврын дагуу Д аминдэмийн дутагдлаас сэргийлж, рахит үүссэн бол цаг алдалгүй эмчлүүлж байгаарай. 


Рахитаас хэрхэн сэргийлэх, хэрхэн эмчлэх вэ?


Рахит өвчин үүсэх үндсэн шалтгаан нь биед Д аминдэм дутагдах юм. Уул нь байгаль цаанаасаа хүний бие махбод өөрөө Д аминдэм нийлэгжүүлж чаддаг байхаар бүтээсэн байдаг. Харамсалтай нь дэлхийн бөмбөрцгийн хойд хагаст амьдардаг улс үндэстнүүдийн хувьд өвөл, хаврын цагт нарны гэрлийн шууд тусгал буурч, наргүй үеийн үргэлжлэх хугацаа нэмэгддэгийн улмаас бие махбодид шаардлагатай хэмжээний Д аминдэм үүсч чаддаггүй байна. Энэ байдалд дөнгөж төрсөн, өсөлт эрчимтэй явагддаг нярай, бага насны хүүхдүүд хамгийн их өртдөг. 

Нэгэн судалгаагаар Лондон хотын хүүхдүүдийн дунд амьдралын боломжоос үл хамаарч рахитын өвчлөл нэмэгдсэн шалтгааныг судалж үзээд Лондон хотын манан нэмэгддэг жилийн үед төрсөн хүүхдүүд илүүтэй өртөж байгааг тогтоосон байдаг. Үүнээс харахад рахитаас сэргийлэхэд нарны гэрэл амин чухал байдаг ажээ. Доорхи дурьдсан хүчин зүйлс бол рахит өвчин үүсэхэд хүргэдэг хамгийн эрсдэлтэй хүчин зүйлсүүд юм. 

·         Нарны гэрэлд гараад байдаггүй хөхүүл эхийн сүүгээр хооллодог нярай
·         Нарны гэрэлд гараад байдаггүй нярай ба хүүхэд
·         Нарны гэрэлд хангалттай хэмжээгээр гарч чаддаггүй нярай ба хүүхэд
·         Хоол тэжээлд нь витамин Д болон кальци хангалтгүй байдаг нярай ба хүүхэд

Тиймээс манай орны хувьд богинохон болдог зуны дэлгэр цагт хүүхдээ нарны гэрэлд тогтмол гаргаж байх нь Д аминдэм дутагдлаас сэргийлэх байгалиас заяасан хосгүй боломж юм.
Д аминдэм нь нарны гэрлийн нөлөөгөөр биед байнга үүсч байхаар заяагдсан тул түүнийг бие махбод нөөцөлддөгүй зохиолдлогоотой болжээ. Тиймээс зун хүүхдээ наранд сайн гаргаад авбал л намар, өвөл, хавар хангалттай Д аминдэмтэй болчихно гэж ойлгох нь үнэхээр буруу бөгөөд манай оронд ийм шалтгаанаар намар, өвөл, хаврын цагт Д аминдэм нөхөж хэрэглээгүйгээс хүүхдүүд рахитаар өвчлөх нь түгээмэл байдаг. Тиймээс нарны гэрлийн тусгал буурч эхэлсэн намар цагаас л хүүхэддээ эмчийн зааврын дагуу өдөр бүр (бүр нэг өдөр ч алгасахгүй), тохирох тунгаар (Д аминдэм дутагдлаас сэргийлэх тун, рахит өвчнийг эмчлэх тун хоёр өөр гэдгийг санаарай), урт хугацаанд (нарны гэрэл буцаж хангалттай хэмжээнд болтол буюу зун болтол өдөр бүр) Д аминдэмээр баялаг хүнс, хүнсний нэмэлт бүтээгдэхүүнийг хэрэглэж байх хэрэгтэй.
Хэрэв таны хүүхэд рахитаар өвчилсөн бол та ямартай ч хамаг юм өнгөрчөөгүй гэдгийг ойлгож байх хэрэгтэй. Хамгийн гол нь хүүхдийн яс бүрэн бэхжих буюу 3 наснаас өмнө рахитыг эмчилж чадвал цаашид ясны муруйлт, гажигууд насан туршид хадгалагдаж үлдэхгүй байхаас сэргийлэх, том хэмжээний ясны гажигуудаас сэргийлэх боломж байна гэсэн үг. Рахит өвчний эмчилгээний үндсэн арга зам нь биед дутагдаж байгаа Д аминдэм болон кальцийг нөхөж өгөх явдал байдаг. Тэгэхдээ цусан дахь Д аминдэмийн түвшинг хянаж хэвийн хэмжээнд хүрч байгаа эсэхийг магадалж байх нь туйлын чухал. Учир нь манай оронд ийм хяналтыг хийгээгүйн улмаас эмчилгээний зорилгоор хэрэглэж байгаа тун багадах, эсвэл буруу Д аминдэм хэрэглэсэн байх зэргээс хамаарч эмчилгээ үр дүнгүй болох нь бий.

Д аминдэмийн бэлдмэл, ургамлын гаралтай, байгалийн найрлагатай, нэмэлт химийн бодисууд агуулаагүй Д аминдэмийн цацлага.

Д аминдэмийн дутагдлаас сэргийлэхийн тулд хүүхэд өдөрт дунджаар авч байх шаардлагатай нэмэлт Д эминдэмийн хэмжээг улс орон бүрийн судалгааны байгууллагууд өөр өөр тогтоосон байдаг нь тухайн улс, үндэстэн бүрийн онцлог байдлаас шалтгаалж болно. Гэхдээ л таны хүүхдийг рахит өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх, рахитаар өвчилсөн бол эмчлэх витамин Д-ийн тун хэмжээг мэргэжлийн хүүхдийн эмч, тусгай шинжилгээнүүдэд үндэслэн тогтоодог болохыг анхаараарай.








Sunday, November 2, 2014

Чихрийн шижинтэй хүмүүс хоолоо хэрхэн төлөвлөх вэ


Чихрийн шижинтэй нь оношлогдсон хүмүүс эхний үедээ яаж хоолоо өөрчлөх талаар мэддэггүй. Хооллолтын байдлаа өөрчлөх нь цусны сахарыг зохицуулах хамгийн энгийн, эхний арга хэмжээ байдаг.

Хооллолтоо өөрчлөх 6 зуршил


Тавгаа хуваасан байдал
1. Эхлээд тавгаа 2 хуваах бөгөөд хуваасан 1 талаа дахин 2 хувааж, нийт 3 хэсэгтэй болно.

2. Дараа нь тавагны тал буюу 3 хуваасны хамгийн их талбайтай хэсэгтээ цардууллаг бус ногоо хийнэ. Үүнд бууцай, лууван, салат навч, байцаа, өргөс хэмх, улаан лооль, брокколи, цэцэгт байцаа, вандуй, буурцаг, сонгино, сармис, хүрэн манжин, мөөг орно.

3. Үлдсэн хоёр хэсгийнхээ нэгд үр тариа, цардууллаг хүнс тавина. Үүнд хөх тариа, бүхэл үрийн талх, будаанууд, гоймон, гурил, төмс гэх мэт орно. Энэ хэсэгтээ аль болох бор, боловсруулалт хийгдээгүй гурил, будаа, гоймонг сонгох хэрэгтэй.

4. Үлдсэн нэг хэсэгтээ уураглаг хүнс хийнэ. Үүнд үхэр, хонь, загас, тахиа, далайн амьтад, өндөг, бяслаг, тофу зэрэг орно.

5. Нэг порц жимс, эсвэл сүү, цагаан идээн бүтээгдэхүүн хажууд нь байж болно.

6. Хоолоо бүрэн бүтэн болгохын тулд ус, чихэргүй цай, хар кофе гэх мэт ундааг нэмнэ.

Чихрийн шижинтэй хүмүүсийн хооллолтыг төлөвлөсөн байдал. Чихрийн шижин гэлтгүй эрүүл, бусад өвчтэй хүмүүс хэрэглэхэд тохиромжтой.

Эх үүсвэр: http://www.diabetes.org/food-and-fitness/food/planning-meals/create-your-plate/

Share:
Print Page
Text Size: A A A
En Español

Create Your Plate

Often, when people are diagnosed with diabetes, they don't know where to begin. One way is to change the amount of food you are already eating. Focus on filling your plate with non-starchy vegetables and having smaller portions of starchy foods and meats.
Creating your plate is an easy way to get started with managing blood glucose levels.
You don't need any special tools or have to do any counting. It's simple and effective—draw an imaginary line on your plate, select your foods, and enjoy your meal!
Once you've changed your portion sizes, you can work on making healthier food choices from each food group.
- See more at: http://www.diabetes.org/food-and-fitness/food/planning-meals/create-your-plate/#sthash.w8zCo5qM.dpuf
Share:
Print Page
Text Size: A A A
En Español

Create Your Plate

Often, when people are diagnosed with diabetes, they don't know where to begin. One way is to change the amount of food you are already eating. Focus on filling your plate with non-starchy vegetables and having smaller portions of starchy foods and meats.
Creating your plate is an easy way to get started with managing blood glucose levels.
You don't need any special tools or have to do any counting. It's simple and effective—draw an imaginary line on your plate, select your foods, and enjoy your meal!
Once you've changed your portion sizes, you can work on making healthier food choices from each food group.
- See more at: http://www.diabetes.org/food-and-fitness/food/planning-meals/create-your-plate/#sthash.w8zCo5qM.dpuf
Share:
Print Page
Text Size: A A A
En Español

Create Your Plate

Often, when people are diagnosed with diabetes, they don't know where to begin. One way is to change the amount of food you are already eating. Focus on filling your plate with non-starchy vegetables and having smaller portions of starchy foods and meats.
Creating your plate is an easy way to get started with managing blood glucose levels.
You don't need any special tools or have to do any counting. It's simple and effective—draw an imaginary line on your plate, select your foods, and enjoy your meal!
Once you've changed your portion sizes, you can work on making healthier food choices from each food group.
- See more at: http://www.diabetes.org/food-and-fitness/food/planning-meals/create-your-plate/#sthash.w8zCo5qM.dpuf

Saturday, November 1, 2014

Өвөл, хаврын турш идэх ногоогоо намар хэрхэн бэлтгэх вэ?

Монголчуудын хувьд өвөл их хүйтэн тул шинэ, ногоо жимс өвөл, хавар идэх боломжгүй байдаг. Тийм болохоор та бүхэнд намар шинэ ногоо гарах үед жимс, ногоогоо хэрхэн чанарыг нь алдагдуулахгүйгээр бэлтгэж, өвөл, хавар, зун шинэ ногоо, жимсээр тасрахгүй байх аргыг зааж өгье.

Энэ удаад хэрхэн жимс, ногоог хөлдөөх талаар оруулъя.

  • Жимсгэнэ бүхлээр нь хөлдөөх. 

 Манай оронд олон төрлийн байгалийн жимсгэнэ ургадаг бөгөөд маш их тэжээллэг, антиоксидантын агууламж өндөртэй бөгөөд эрүүл мэндэд маш олон талын эерэг үйлчилгээ үзүүлдэг. Жилийн турш хэрэглэхэд олон төрлийн өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх, өдрийн жимс ногооны хэрэгцээг хангах, өдөрт хэрэглэх аминдэм, эрдсийн хэрэгцээний тодорхой хэсгийг хангах гэх мэт ач тустай.

Яагаад заавал хөлдөөх гээд байгаагийн учир нь хөлдөөх бол шим тэжээлийг алдагдуулахгүйгээр хадгалах боломжийг олгодогт оршино. 

Нэрс, хад, үхрийн нүд, тошлой гэх мэт жимсгэнийг хөлдөөхөөсөө өмнө угаах бөгөөд аль болох бяцлахгүйгээр угааж, дараа нь цэвэр алчуур, цаасаар арчина. Дараа нь том листэн дээр давхарлахгүйгээр тавьж, хөлдөөгчинд /-20С/ хийнэ.



Нэрс жимсийг хөлдөөх
Хамгийн багадаа 7 цаг хөлдөөх бөгөөд ерөнхийдөө шөнийн турш хөлдөөхөд хангалттай. Дараа нь хөлдөөсөн нэрсээ уутлаж, буцааж хөлдөөгчиндөө хийнэ. Хөлдөөсөн жимсгэнийг хөлдөөгчнөөс гаргангуутаа хэрэглэх бөгөөд тасалгааны температурт удаан байлгаж болохгүй.
Энэ зураг бол гадаадын сайтаас авсан зураг юм. Монгол нэрс дээрхийг бодвол хурдан бяцардаг, тэгээд ч хөдөө түүгээд хөлдөөх боломж муу, холоос ирэх замдаа дарагдсан байдаг тул бяцарч, шүүс нь гарсан байх магадлалтай. Мөн ихэнх тохиолдолд их хэмжээгээр авдаг тул ингэж хөлдөөх боломж муу. Тийм учраас шууд савлаж хөлдөөж болно. Энэ жил жимснүүдээ савлаж хөлдөөсөн.


Ингэж хөлдөөвөл ихээр бяцарч, дарагдахгүй, хэлбэр дүрсээ хадгалах боломжтой. Заавал хуванцар сав гэхгүйгээр гялгар уутанд багаар хийгээд шууд хийгээд хөлдөөчихсөн ч болно.

  • Ногоог бүхлээр нь хөлдөөх.

Монгол ногоог намар их хэмжээгээр авч хөлдөөснөөр та Хятад ногоог бага хэрэглэх боломжтой.
Хөлдөөх арга нь жимсгэнийхтээ адил листэн дээр тавьж хөлдөөгөөд дараа нь гялгар уутанд хийнэ.


Ингэж хөлдөөх нь нэг талаараа их зай эзлэх боломжтой. Вандуй, буурцагт ногоог ингэж хөлдөөхөд их тохиромжтой. Мөн лууван, чинжүүг хэрчээд хөлдөөж болно. Хөлдөөсөн ногоог дараа хэрэглэхэд зөөлөрсөн байдаг гэдгийг анхаарна уу.

    Нухашлаж хөлдөөсөн навчит ногоо
  • Ногоог нухашлаж хөлдөөх.

 Ногоон навчит ногоо, ургамлуудыг ингэж нухашлаж хөлдөөх нь зайг хэмнэнэ. Мэдээж нухашласан ногоог шинэ ногооны салатанд хэрэглэж болохгүй. Харин шөл, хуурганд хийж болно. Үүний тулд холигч /блэндэр/ хэрэгтэй.

Навчит ногоонуудаа угаагаад холигчинд хийнэ. Дээрээс нь 1 аяга орчим буцалсан эсвэл цэвэршүүлсэн хүйтэн ус хийж, холино. Ногоо жижиглэгдэх үед дахин нэмэх замаар аль болох их ногоо хийж /гэхдээ холигч хэт өтгөн зүйлийг холиж чаддаггүй/, аль болох бага холино. Ингэж хольсныхоо дараа мөс хийдэг сав, эсвэл аяган торт хийдэг саванд хийж хөлдөөгөөд, хөлдсөний дараа уутлан, дахин хөлдөөнө.



Ногооны нухаш хөлдөөсөн байдал














  • Жимс, ногооны шүүс шахаж хөлдөөх.

Арвайн өвс ургуулсан нь
Ногооны шүүс шахаж хөлдөөхийн тулд танд шүүс шахагч хэрэг болно. Энэ аргаар тарьсан арвайн өвснийхөө шүүсийг шахаж, хөлдөөж байсан туршлага байна.
Ногооны шүүс гэдэг нь аминдэм, эрдэс, ургамлын тэжээлт бодисуудыг эслэггүйгээр хэрэглэх нэг арга юм. Сайн шүүс шахагчтай бол луувангийн шүүс, навчит ногооны шүүс, жимсний шүүс шахаж, хөлдөөгөөд дараа хэрэглэж болно.

Та бүхэн хэрхэн арвайн өвс ургуулах, ач тусыг мэдэхийг хүсвэл Эрүүл амьдралын хөтөч фэйсбүүк хуудсыг уншаарай. Удахгүй блогтоо энэ талаар нийтлэл оруулнаа.

Арвайн өвс нь мөн өвөл, хавар шинэ ногоо байхгүй үед гэртээ бага талбайд ургуулж, хэрэглэх маш их тэжээллэг суперхүнс болдог. Та өдөрт 30мл шүүс уухад өөр ногоо хэрэглэх шаардлагагүй, өндөр концентрацитай маш их тэжээллэг шүүс юм.

Арвайн өвсний шүүс

  • Ургамлуудыг тосонд хөлдөөх.

Энэ бол хоол амтлагч, эмчилгээний үйлчилгээтэй ургамлуудыг хадгалах, хэрэглэх нэг арга юм. Эхлээд ногоогоо жижиглэн хэрчиж, мөс хөлдөөх саванд хийгээд дээр нь оливийн тосоо хийж хөлдөөнө. Хөлдсөний дараа уутлан, дахин хөлдөөнө.



Хөлдөөсөн тосоо хоол хийх бүрдээ шарж хуурахдаа хийж болно.
Зургийг эндээс авав. http://www.thekitchn.com/freeze-herbs-in-olive-oil-173648


Та бүхэн амжилт хүсье.