Ханиад тусахаас өөрийгөө хэрхэн хамгаалах вэ?

Ханиад нь вирусын гаралтай амьсгалын замын халдварт өвчин бөгөөд ханиадны үүсгэгч 100 гаруй төрлийн риновирус бүртгэгдсэн байдаг.

Ханиадыг огт тусахгүй байх нь боломжгүй хэдий ч тусах магадлалыг дараах аргуудаар багасгах боломжтой. Ханиад вирус нь халдвартай хүний хамрын хөндийгөөс найтаах, ханиах замаар агаарт цацагдаж, халдваргүй хүн түүнийг нь амьсгалснаар халдварладаг. Үүнээс гадна ханиадны вирус халдсан эд зүйлсэнд гараараа хүрч, гараа угаалгүйгээр нүд, хамрандаа хүргэснээр дамждаг.

Тэгэхээр урьдчилан сэргийлэх арга нь маш энгийн. 

Гараа тогтмол угаах.

• Ханиадны вирус гараар дамждаг учраас олон нийтийн газраар явсны дараа гараа савандаж /20сек/ угааж байх хэрэгтэй. Хэрвээ савандаж угаах боломжгүй бол спиртэн суурьтай гар ариутгагчаар гараа ариутгах хэрэгтэй. Хүүхдүүдийнхээ гарыг сайн угаалгаж, хүүхдүүддээ гар угаахын ач холбогдлыг тайлбарлаж өгөх. 
• Угаагаагүй, бохир гараараа аль болох нүүр, ам, хамрандаа хүрэхгүй байх. 
• Ханиадтай хүнээс аль болох хол байх. 

Хэрвээ нэгэнт ханиад хүрсэн бол дараах алхмуудыг хэрэгжүүлэх хэрэгтэй. 

• Ханиад хүрсэн бол аль болох хичээл сургуульдаа явахгүй, гэртээ сайн амарч, шингэн сайн ууж, тэжээллэг хоол хүнс сайн хэрэглэнэ. Та ажилдаа, хичээлдээ явснаас бусдад халдвар тараах аюултай. Тэд мөн гэр бүлийнхэндээ тараах гэх мэтээр ханиадыг улам газар авахад хүргэнэ. Хэрвээ та багш, эсвэл байгууллагын дарга, захирал бол ханиад хүрсэн хүмүүстэй аль болох чөлөө өгч, олон хүнийг халдварлуулахаас сэргийлэх хэрэгтэй. 
• Ханиад хүрсэн хүн гэр бүлийнхээ гишүүдтэйгээ аяга, тавагаа солихгүй, үнсэхгүй, ханиаж, найтаахдаа хүмүүсээс аль болох хол байхыг хичээх хэрэгтэй. Ханиад, найтаах, нусаа нийхдээ салфетка хэрэглэж, хаяж байх хэрэгтэй. 
• Ханиаж, найтаах, нусаа нийсний дараа гараа сайтар савандаж угаана. 
• Мөн өөрийн гар хүрсэн эд зүйлсийг савандаж, угааж, ариутгаж байх хэрэгтэй. 
• Ханиадны вирусын эсрэг эмийн эмчилгээ байдаггүй тул дархлаа халдварыг дийлтэл та сайн амарч, дархлаа дэмжих зүйлсийг хийх хэрэгтэй. 

Харин шинж тэмдэг 10-аас олон хоног үргэлжилж, өндөр халуурах, мөн шинж тэмдэг илүү хүндрэх юм бол эмчид хандах хэрэгтэй. 

Эх үүсвэр: http://www.cdc.gov/features/rhinoviruses/

Амтат төмсний брауни

Бялуу, амттангийн орц найрлагыг багахан өөрчлөөд хоосон илчлэгийг багасгаж, тэжээллэгийн нэмэгдүүлж болно. Амттан идэхдээ гэмшиж харамсахаа больж, таргална гэж айхгүйгээр идэх хичнээн сайхан. Энэ удаад дэлгүүрээс авсан амтат төмсөө чанаад, хальслаад, бэлдсэн нухашаа брауниний гурилны оронд хийж үзлээ. Pinterest дээр амтат төмсний брауни, zucchini brownie гэх мэт жорууд харж байсан болохоор амтат төмсний брауни хийхээр шийдэв. Яг надад байгаа материалуудад таарсан жор олдохгүй байсан тул ерөнхийд нь харж байгаад доорх жорыг зохиогоод хийж үзэв. Үндсэн жоронд элсэнa чихэр 1 аяга байсныг тал болгож, 1 аяга гурилны оронд 1 аяга амтат төмсний нухаш хийлээ. 

Тэжээллэг чанарыг харьцуулъя.

                      1 аяга амтат төмс /200 г/                  1 аяга цагаан гурил /125 г/

Илчлэг                    180 ккал                                              455 ккал                    
Уураг                      4 г                                                          13 г
Эслэг                      6.6 г /DV* 26%/                                     3 г /DV 14%/
Омега-3                  8 мг                                                       27.5 мг                       
Омега-6                  120 мг                                                  489 мг
А аминдэм             38433 ОУН /DV 769%/                      0
С аминдэм             39.2 мг /DV 65%/                                0
Кальци                    76 мг /DV 8%/                                      18.7 мг /DV 2%/
Кали                         950 мг /DV 27%/                                 134 мг /DV 4%/
Манган                    1 мг /DV 50%/                                     0.9 мг /DV 43%/

*DV /Daily value/- Өдөрт хэрэгцээт тэжээлийн бодисын тухайн хүнсний бүтээгдэхүүний тухайн хэмжээнд эзлэх хувь.

Орц: 

-100г масло

-1/2 аяга элсэн чихэр
-2 өндөг

-1 аяга амтат төмсний нухаш

-1/2 аяга какао нунтаг

-1/2 цайны халбага baking powder буюу тортны хөөлгөгч

Заавар: Масло, элсэн чихрээ миксердэж /миксер байхгүй бол саванд хийж маслоо бага зэрэг хайлуулаад элсэн чихрээ нэмж хутгаж болно/, дээр нь өндгөө нэг нэгээр нь хийнэ. Амтат төмсний нухашаа нэмж, зөөлөн хутгаад, үлдсэн орцнуудаа нэмж зуурмаг бэлэн болно. Зуурмагаа 175С-д ойролцоогоор 35-40 минут жигнэнэ.

Амтат төмсний брауни яг л жирийн браунитай адил амттай болсон. Энэ жорны чихрийг 1/3 аяга болгож багасгаж болохоор санагдлаа, нилээн чихэрлэг болж. Зарим жоронд элсэн чихэрний оронд зөгийн бал хийж, илүү байгалийн гаралтай орцтой болгосон байдаг. Мөн маслоны оронд далдуу модны тос ч хийж болдог. 

Та бүхэн туршиж үзээрэй. 

Sources:
-Амтат төмсний тэжээллэгийн мэдээлэл: http://nutritiondata.self.com/facts/vegetables-and-vegetable-products/2667/2
-Улаан буудайн цагаан гурил: http://nutritiondata.self.com/facts/cereal-grains-and-pasta/5745/2

Хавдар хэр хурдан ургадаг вэ?

Ихэнх хавдрууд тэмтрэгдэхгүй, шинж тэмдэг өгөхгүй хэдэн жил, заримдаа хэдэн арван жил болдогийг хүмүүс ухамсарладаггүй гэдгийг өнгөрсөн жилүүдийн турш би ойлгосон юм. Бидний өнөөдрийн сонголтууд ирэх жилүүд, хэдэн арван жилийн дараах архаг өвчнүүд үүсэх нөхцөл, хавдар тусах эрсдлийг бий болгодгийг ойлгох нь маш чухал юм.

Хавдар хэр хурдан өсөж, тархдагийг ойлгохын тулд хоёр дахин нэмэгдэх хугацаа (doubling time)-ны, нэг эс хуваагдаж 2 болох хугацаа, тухай мэдэх хэрэгтэй.

Энэ хугацаа нь хавдар бүрт өөр өөр байдаг ба энэ хаягаар хоёр өөр хугацаанд хэмжигдсэн хавдрын хоёрлох хугацааг олж болно.

Энэ санааг тоогоор илэрхийлье, КТ шинжилгээнд 1 мм масс уушгинд илэрсэн ба 2 жилийн дараа 15 мм болсон гэж үзвэл хоёр дахин нэмэгдэх хугацаа нь 62 өдөр байх нь.

Ямар нэгэн хавдрын эс 1 мм болохын тулд дунджаар 6 жил шаардлагатай байдаг ба 1 мм хүртлээ оношлогдох боломжгүй байдаг. Тэгэхээр хавдар 5 см болохын тулд олон жил шаардагддаг нь ойлгомжтой байна.

Өнөөдөр бид юу идэж, яаж амьдарч байгаа нь ирээдүйд ямар өвчин тусах магадлалтайг тодорхойлдог.

Архаг өвчнүүд, олон төрлийн хавдрын эрсдлийг бууруулахын тулд өдөр тутамдаа хийж болох зүйлс бол:

1.     Цэвэршүүлсэн элсэн чихрийн хэрэглээг хязгаарлах.

2.     Ханаагүй тосны хүчлүүдийн (шингэн ургамлын тоснууд) хэрэглээг бууруулах.

3.     Цацраг туяанаас аль болох хол байх.

4.     Жирэмслэлтээс сэргийлэх дааврын бэлдмэлүүд, даавар орлуулах эмчилгээнээс татгалзах.

5.     Экзоген хорууд болох пестицид, гербицид, хүнд металлууд, диоксинууд, ууршдаг органик бодисууд зэргээс аль болох зайлсхийх.

6.     Д аминдэмийн түвшингээ хэвийн хэмжээнд байлгах.

7.     Тогтмол дасгал хийж, тайван унтаж амарч байх.  

8.     Стрессгүй, тайван амгалан байдлыг аль болох бүрдүүлэх.

Эндээс авах гол мессеж бол архаг өвчин, хавдар бол гэнэт бий болдоггүй, бидний өмнөх амьдралдаа хийж байсан  сонголтуудын үр дүн юм шүү.

Эх үүсвэр: http://drbenkim.com/how-fast-does-cancer-grow-spread

Тэмдэглэл: Миний хувьд яг одоо хавдрын эсүүд ургуулж, эм туршдаг судалгаа хийж байгаа. Миний ургуулж байсан бүдүүн гэдэсний хавдрын эс 24 цагт хоёр дахин нэмэгддэг. Одоо ургуулж байгаа хөхний хавдрын эс 38 цагт 2 дахин нэмэгддэг.  Эс болгон өөр өөр хугацаатай байдаг.